Duşenbe, 23-nji noýabr 2026
Aşgabat 16°Ahal 15°Balkan 13°Daşoguz 12°Lebap 17°Mary 14°
Hemişe täze.
Syýasatsyz, diňe gyzykly habarlar.
Ylym

Kontinentleriň aşagyndaky dag daşlarynyň çöküp, mantýa düşmegi näme üçin bolýar?

Istanbul tehniki uniwersitetiniň ylmy barlaglaryna görä, kontinentleriň aşagyndaky süýşýän dag daşlarynyň ululygy we dykyzlygy olaryň mantýa çökmegini we ýer ýüzüniň daşky gatlagynyň süýşmegini kesgitleýär.

Kontinentleriň aşagyndaky dag daşlarynyň çöküp, mantýa düşmegi näme üçin bolýar?

Adaty ýagdaýda daglaryň emele gelmegi daşlaryň ýokarlap galmagy bilen baglanyşdyrylýar. Emma käbir dag zynjyrlarynyň we wulkanik arkalaryň aşagynda tersine ýagdaý bolup biler: ýer ýüzüniň daşky gatlagynyň aşaky bölegindäki dykyz daşlar durnuksyz bolup, böleklere bölünip, mantýa ýüzlerçe kilometr çuňlukda süýşüp biler.

Istanbul tehniki uniwersitetiniň ylmy topary Terra Nova žurnalynda çap edilen barlagynda, bu prosesiň nädip bolup geçýändigini kompýuter simulýasiýalary arkaly öwrenip, üç dürli netijä gelipdirler. Bu netijeler daşlaryň ululygy, dykyzlygy we daşlaryň daşyndaky gatlaklaryň dykyzlygy bilen baglanyşyklydyr.

Kontinentleriň çaknyşmagy netijesinde ýer ýüzüniň gatlagy 60-80 kilometr çuňlukda galyňlaşyp, aşaky gatlaklary eklogit diýen dykyz daş görnüşine öwrülýär. Bu daşlar mantýadan has dykyz bolup, süýşüp, daşky gatlagyň bir bölegini hem özleri bilen çekip düşürip bilerler. Ýöne köne kontinental plastalaryň aşaky gatlaklarynyň kimýewi taýdan azalan we azajyk ýeňil bolandygy sebäpli, olar özbaşdak süýşüp düşmeýär.

Barlag topary eklogit gatlagynyň süýşüp düşmeginiň daşky gatlagyň bir bölegini hem özüne çekip düşürip biljekdigini görkezdi. 18 dürli simulýasiýada eklogitiň iki görnüşi - galyň we inçe görnüşleri ulanyldy. Netijede, käbir ýagdaýlarda eklogit daşky gatlagyň kiçi bir bölegini özüne çekip süýşüp düşdi, käbir ýagdaýlarda bolsa süýşme bolmady.

Çeşme barada

Habar «phys.org» çeşmesinden alnyp, süni intellekt kömegi bilen türkmen diline terjime edildi. Asyl makalany görmek →

Meňzeş habarlar

Dil saýlaň Выберите язык Choose a language

Kontinentleriň aşagyndaky dag daşlarynyň çöküp, mantýa düşmegi näme üçin bolýar? | Habardar